• Τι είναι & τι θα ‘θελα να είναι

    Η Ελευθερουτοπία ξεκίνησε ως ένα μπλογκ για τη λογοκρισία ενός συγκεκριμένου ρεπορτάζ στην Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία. Θα 'θελα, όμως, να άνοιγε τη συζήτηση για το γενικότερο πρόβλημα λογοκρισίας που υπάρχει στην εφημερίδα. Ακόμα πιο πολύ θα 'θελα να άνοιγε τη συζήτηση για τη λογοκρισία σε όλα τα ελληνικά ΜΜΕ.
  • 2007 / Το ρεπορτάζ & η λογοκρισία

    Τον Ιούλιο του 2007, ένα ρεπορτάζ μου για την ποιότητα των λαδιών στα McDonald's και τα Goody's προσέκρουσε σε μια γελοία διαπλοκή εντός της εφημερίδας: Διαπλοκή μεταξύ της ηγεσίας της Κ.Ε. και μιας δημοσιογράφου της Κ.Ε. (που έχει φραντσάιζ των Goody's) με την ίδια τη Goody's. Η ηγεσία της Κ.Ε. έκοψε το ρεπορτάζ. Όταν ζήτησα εξηγήσεις, η διεύθυνση προσπάθησε να με απολύσει και με έβαλε στο ψυγείο.
  • 2008 / Απόλυση & μπλογκ

    Μετά από ένα χρόνιο αναγκαστικού ψυγείου, στα μέσα του καλοκαιριού η εργοδοσία της Κ.Ε. με απέλυσε. Ταυτόχρονα, έφτιαξα αυτό το μπλογκ για μιλήσω επωνύμως για όσα είχαν συμβεί.
  • 2009 / Τα Goody’s καταργούν το φοινικέλαιο

    Τα Goody's καταργούν το φοινικέλαιο και καλούν την καθηγήτρια Τριχοπούλου (βασική πηγή του κομμένου ρεπορτάζ, την οποία η διεύθυνση της Κ.Ε. αμφισβήτησε επειδή στρεφόταν εναντίον του φοινικελαίου) να προλογίσει τη νέα καμπάνια της εταιρείας.
  • Στατιστικά

    • 64,340 hits

Πέτρα, ΨΑΛΙΔΙ, μολύβι, χαρτί

«Στην Ελευθεροτυπία μπαίνουν ΟΛΑ», φώναξε οργισμένος ο εκδότης. Η συζήτηση γινόταν στο γραφείο του διευθυντή, καλοκαίρι του 2007, σε μία προσπάθεια επίλυσης του «προβλήματος» που είχε προκύψει με το κομμάτι και τα Goody’s. Για την οικονομία της συζήτησης, ψέλλισα κάτι που μού φαινόταν προφανές: «Σε καμία εφημερίδα του κόσμου δεν γίνεται να μπαίνουν όλα». Και ο εκδότης, Θανάσης Τεγόπουλος, επέμεινε λάβρος: «Στην Ελευθεροτυπία δεν πειράζουμε ούτε ταυ»».

Από κείνη τη στιγμή και για τις επόμενες μέρες, διάφοροι τύποι στην εφημερίδα, σαν αντίλαλοι του εκδότη, έψελναν: «Όλα μπαίνουν – δεν πειράζουμε ούτε «ταυ»». Όλοι αυτοί, ας μην πω ποιοι, ορκίζονταν ότι τόσα χρόνια σ’αυτή τη δουλειά, δεν τους έχουν πειράξει ούτε λέξη. Όλα αυτά ενώ ο καυγάς γινόταν με αφορμή ένα ρεπορτάζ το οποίο η διεύθυνση της Κ.Ε. είχε κόψει ολόκληρο!

(Άσχετη απορία: Είναι εύσημο για έναν δημοσιογράφο τα κομμάτια του να μην έχουν πειράξει ποτέ κανέναν προιστάμενο; )

Στον καναπέ του Βλαστάρη

Η σκηνή στο γραφείο του διευθυντή είχε εξαιρετικό λογοτεχνικό ενδιαφέρον. Μού δινόταν μια σπάνια ευκαιρία, σε μένα τον ελευθερατζή συντάκτη, που είχα μπει λιγοστές φορές στο γραφείο του διευθυντή, και δεν είχα ξαναμιλήσει σ’αυτό το στυλ με τον εκδότη, να δω από κοντά αυτοί οι άνθρωποι πώς σκέφτονται.

Καθόμουν στον καναπέ, ο διευθυντής Γιάννης Βλαστάρης πίσω από το γραφείο του, βλοσυρός και αδέκαστος, και ο εκδότης, γνωστός από τη φιλελεύθερη / προοδευτική αρθογραφία του στην ΚΕ (την οποία προσυπογράφω ως το τελευταίο… ταυ), ρητόρευε περί της ελευθερίας της Ελευθεροτυπίας: «Εδώ δεν είναι New York Times» είπε σε μια αποστροφή του λόγου του, υπονοώντας φαντάζομαι ότι οι Τάιμς είναι μίσθαρνα όργανα του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού.

(Με κίνδυνο να σοκάρω τα αντιαμερικανικά αισθήματα του αναγνώστη μου, δηλώνω ότι κατά τη γνώμη μου οι αμερικανικές εφημερίδες, όχι μόνο οι Times αλλά ακόμα και η Wall Street Journal, είναι πολύ πιο τολμηρές στα ρεπορτάζ τους εναντίον εταιρειών από τις δικές μας εφημερίδες. Αυτό φυσικά δεν αναιρεί τις εξαρτήσεις τους ή τη μυωπία τους σε θέματα διεθνούς πολιτικής.)

Επιστρέφω, όμως, στο βασικό μου θέμα, που είναι η λογοκρισία. Θέμα αγαπημένο γιατί πολύ μού αρέσει να παρακολουθώ την υποκρισία μας, εμάς των μελών της ελληνικής δημοσιογραφικής οικογένειας:

* Σε θεωρητικό επίπεδο, συμφωνούμε ότι καμιά λογοκρισία δεν πρέπει να γίνεται ανεκτή. Καμία! ΟΛΑ μπαίνουν.

* Στην πράξη, κάνουμε ακριβώς το αντίθετο: κλείνουμε τα μάτια στο ότι τα ελληνικά ΜΜΕ (και όχι μόνο η Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία) βρίσκονται υπό μόνιμο και σταθερό καθεστώς λογοκρισίας και αυτολογοκρισίας.

Τα παραδείγματα είναι αμέτρητα αλλά μόνο η επίκαιρη υπόθεση Siemens αρκεί: Το μεγαλύτερο ελληνικό πολιτικό σκάνδαλο των τελευταίων ετών αποκαλύφθηκε… στη Γερμανία από Γερμανούς. Αλλά ακόμα και όταν αποκαλύφθηκε, εμείς (με την εξαίρεση λιγοστών ελλήνων δημοσιογράφων που ασχολούνται με την υπόθεση από την αρχή) κάναμε την πάπια. Επί δύο – τρία ολόκληρα χρόνια, μαρτυρίες έκαναν λόγο για το μαύρο πολιτικό χρήμα στα ταμεία των ελληνικών κομμάτων, και όμως η υπόθεση έγινε μέγα θέμα στον ελληνικό τύπο μόλις στις αρχές του 2008.

Μερικά «ταυ» πρέπει να μη μπαίνουν…

Πρέπει λοιπόν «να μπαίνουν όλα»; Οχι, και ευτυχώς για την Ελευθεροτυπία, δεν μπαίνουν. Ευτυχώς, πειράζονται αρκετά «ταυ». Αλλιώς, δεν θα επρόκειτο για εφημερίδα που φιλτράρει, αξιολογεί, ιεραρχεί το περιεχόμενο.  

Φαντάζομαι πως δεν θα υπάρχει δημοσιογράφος που να μη βλέπει στον εαυτό του ως θύμα της αυθαιρεσίας του προΐσταμένου του (εκτός φυσικά από τους συναδέλφους που προανέφερα, οι οποίοι ορκίζονταν ότι δεν τους έχουν κόψει ούτε «ταυ»). Αλλά πολλές φορές έχει άδικο.

Υπάρχουν λόγοι που επιβάλλουν το κόψιμο ενός κομματιού και υπάρχουν επίσης λόγοι που δεν το επιβάλλουν αλλά το δικαιολογούν. (Μιλάμε πάντα για τα ρεπορτάζ και όχι για την αρθρογραφία).

Για παράδειγμα, ορίστε δύο μόνον από τους λόγους που μπορούν να επιβάλουν το κόψιμο ενός ρεπορτάζ:

  • Αν δεν είναι καλό – είναι βαρετό ή αστήριχτο ή κακογραμμένο.
  • Αν από τη δημοσίευση του, θα προκληθεί σοβαρή βλάβη σε κάποιον που ήταν πηγή για το ρεπορτάζ.

Και τώρα, ορίστε μερικοί λόγοι που δεν επιβάλλουν το κόψιμο ενός ρεπορτάζ αλλά μπορούν να το δικαιολογήσουν:

  • Αν εκθέτει την εφημερίδα σε κινδύνους. Κίνδυνος μπορεί να είναι μια αγωγή. Μπορεί να είναι το να τα βάλεις με κάποιον (πολιτικό, επιχειρηματία, μαφιόζο…) που είναι εξαιρετικά ισχυρός και μπορεί να σού κάνει κακό.
  • Αν είναι κακό το τάιμινγκ. Π.χ. αν ο κρινόμενος είναι βαριά άρρωστος, ίσως να μην είνα η κατάλληλη στιγμή να τον τσακίσεις!
  • Αν το ρεπορτάζ φιλοξενεί απόψεις που παρακινούν στην τέλεση εγκλήματος. Π.χ. ένας ακροδεξιός καλεί σε πογκρόμ εναντίον μεταναστών.
  • Αν επιτίθεται σε κάποιον διαφημιζόμενο, και συνεπώς η εφημερίδα διακινδυνεύει να χάσει διαφήμιση – πάντως, πιστεύω ότι στην Ελλάδα έχουμε συνειδητά υπερτιμήσει την εξουσία των διαφημιζόμενων. Εγώ, απεναντίας, τους βλέπω κάθε φορά που βάλλονται, να απαντούν με ακόμα περισσότερη διαφήμιση…
  • Αν έρχεται σε σαφή αντίθεση με τις απόψεις ή τα συμφέροντα του αναγνωστικού κοινού της εφημερίδας. Π.χ. μας διαβάζουνε αριστεροί άνθρωποι, και μεις γράφουμε υπέρ της χούντας.

Προχωράω ακόμα παραπέρα: Άντε, μια φορά στα τόσα να δείχνουμε κατανόηση ακόμα και στις φιλίες των διευθυντών. Αρκεί να είναι φιλίες (φίλοι πραγματικοί δηλαδή) και όχι «φιλίες»…

Αρκεί αυτοί οι αστερίσκοι στο θέμα της ελευθερίας της έκφρασης να αποτελούν την εξαίρεση και όχι τον κανόνα.

… αλλά να μπαίνει πού και πού κανα «ταυ», έτσι;

Δεν ξέρω από πρώτο χέρι πώς τα πάει η καθημερινή Ελευθεροτυπία στο θέμα της λογοκρισίας. Πάντως, στην Κυριακάτικη έχουμε φτάσει εδώ και καιρό σε ένα σημείο στο οποίο η λογοκρισία και η αυτολογοκρισία είναι ο κανόνας και όχι η εξαίρεση. Και αυτό δεν αφορά μόνο τα υψηλά συμφέροντα (τη χοντρή διαπλοκή) αλλά και μικροσυμφέροντα. Όσοι γράφουμε ή γράφαμε στην Κ.Ε. ξέρουμε καλά πως επιχειρηματικά και πολιτικά πρόσωπα, ολόκληροι οικονομικοί κλάδοι και πολιτικές οικογένειες (συχνά και από τη δεξιά!), βρίσκονται σε μία άτυπη αλλά γνωστή σε όλους λίστα προστασίας.

Και, αν για μένα το πρόβλημα λογοκρισίας επανερχόταν περιστασιακά, κάθε φορά που είχα ένα καλό ρεπορτάζ, για άλλους συναδέλφους λόγω της φύσης του ρεπορτάζ που κάνουν, ο φόβος της λογοκρισίας σε εβδομαδιαία συχνότητα, τους ωθούσε σε αυτολογοκρισία και σε μόνιμη επιλογή λάιτ θεμάτων, ώστε με αυτόν τον τρόπο να συνεχίσουν να έχουν παρουσία στις σελίδες της εφημερίδας.

(Συνάδελφος από άλλη, μεγάλη εφημερίδα, με σαρκάζει: «Έτσι, είναι παντού, ρε», μού λέει. Ε, κι επειδή είναι έτσι κι αλλού; Αυτό είναι λόγος για να το παίζουμε αδιάφοροι και αδιάφθοροι; )

Μερικά «ταυ» που δεν χώρεσαν: Τα δικά μου παραδείγματα

Στη δική μου θητεία στην Κ.Ε., από ένα σημείο και πέρα το πλαίσιο ελέγχου των ρεπορτάζ έγινε τόσο στενό ώστε έφτασα στο σημείο τα πιο «δύσκολα» (από πλευράς συμφερόντων) ρεπορτάζ να τα δίνω αλλού, μερικές φορές μάλιστα εθελοντικά, χωρίς δηλ. να τα πληρώνομαι!

Ορισμένα παραδείγματα – και φυσικά δεν αναφέρω καν όλα τα θέματα που κόβονταν εν τη γενέσει τους.

Ναυτιλιακές: λαθρεμπόριο Τσάκου – Ελλήνων εφοπλιστών – ΗΠΑ, μέρος 1, μέρος 2, στη Γαλέρα.

Φαρμακευτικές: ελληνικό σκάνδαλο Vioxx, μέρος 1, μέρος 2, στη Γαλέρα. 

Πετρελαικές: μίζες ελληνικών επιχειρήσεων στην υπόθεση Πετρέλαιο αντί Τροφίμων (προσχέδιο pdf, 600 kb),  στον ΑΝΤΙΛΟΓΟ των 4ΤΡΟΧΩΝ.

Και φυσικά, για ένα πιο αναλυτικό case-study λογοκρισίας στην Κ.Ε., δείτε την υπόθεση του Mall.

Αλλά, και από τα ρεπορτάζ που τελικά έδωσα στην Κ.Ε. (ελπίζοντας ότι δεν ξεπερνούν τις αντοχές του συστήματος), δεν έλειψαν οι περιπέτειες:

Άλλα κόπηκαν την τελευταία στιγμή, παρότι είχαν γραφτεί με τη σύμφωνη γνώμη του αρχισυντάκτη (εγχειρίδιο του καλού μεσάζοντα, pdf, 700 Kb, στη ΓΑΛΕΡΑ, με αναφορά μεταξύ άλλων σε Τσουκάτο-Κόκκαλη) ή στηθεί στη σελίδα (δίκη κατά νοσοκομείου Ιασώ) ή παρότι το νομικό γραφείο του Τεγόπουλου είχε δώσει το Ο.Κ. (υπόθεση διαφθοράς ελληνικής Chiquita).

Άλλα δημοσιεύτηκαν εντελώς αλλοιωμένα (δημοσίευμα για την ελληνική Hyundai, pdf, 10 kb, χωρίς όμως να αναφέρεται ότι πρόκειται για τη Χιουντάι!) ή με προσθήκες αθώες που τελικά δεν ήταν αθώες (Αλ Τζαζίρα).

Ένα άλλο αναγκάστηκα να το δώσω στην καθημερινή Ελευθεροτυπία, αφού προηγουμένως το είχα προτείνει στην Κ.Ε. (Στέγγος/ Πόρτο Καρράς, pdf 1MB), κάτι που φυσικά δεν άρεσε καθόλου στη διεύθυνση της Κ.Ε.

Ένα ρεπορτάζ που αφορούσε τον Κόκκαλη (δουλειές Intralot στο εξωτερικό) δημοσιεύτηκε, αλλά εκ των υστέρων βρήκα το μπελά μου, παρότι η «Ε» έχει παραδοσιακά μέτωπο με τον Κόκκαλη. (Και δεν ήταν καν πρωτογενές ρεπορτάζ – σε δημοσιεύματα ξένων εφημερίδων βασιζόταν).

Τέλος, ένα ρεπορτάζ για τους Ολυμπιακούς της Αθήνας, που κάναμε τρεις συνάδελφοι μαζί, μπήκε σε ξένη εφημερίδα, στον βρετανικό Independent, αφού προηγουμένως η Κ.Ε. (ο αρχισυντάκτης της) το είχε απορρίψει! (νεκροί Ολυμπιακών 2004).

Ηθικό δίδαγμα: Αν είχα κάνει το ίδιο και με τα λάδια των φαστ-φουντ (αν τα χα δώσει αλλού), τώρα θα ‘χα το κεφάλι μου στη θέση του…

Advertisements

2 Σχόλια

  1. Νίκο γεια σου, είμαι ο Πέτρος Κούκουζας, ίσως με θυμάσαι από την υπόθεση MALL 1.
    Θα ήθελα να σου εκφράσω το θαυμασμό μου για την αντοχή και τη μαχητικότητά σου !
    Σε ποιο mail μπορώ να σου στέλνω κείμενα της δημοτικής κίνησης Αμαρουσίου «ΚΟΝΤΡΑ ΣΤΟΝ ΚΑΙΡΟ» ; ίσως σου δώσουν αφορμή για νέα ρεπορτάζ, με πολλά «ταυ».

  2. Πέτρο, φυσικά και σε θυμάμαι. Σού έστειλα μέιλ με τα στοιχεία μου. Χάρηκα που ξαναβρεθήκαμε, έστω ιντερνετικά.
    Καλή συνέχεια.
    Νικόλας

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: